Sevme Sanatı - Kendini Sevme (Narsisizm)

 

Kendini sevme narsisizmle eştir yani libidonun kendine dönmesidir. Narsisizm, insan gelişmesinin ilk evresidir, yaşamın daha sonraki evrelerinde narsisizme dönen kişi sevme yetisini yitirir ve en uç noktası da çıldırmaktır. Freud, sevginin libidonun ortaya çıkmasından başka bir şey olmadığını, bu ortaya çıkan şeyin ya başkalarına yönelik sevme ya da kendine yönelik, kendini sevme biçiminde olabileceğini kabul eder. Böylece sevme ile kendini sevme arasında özel bir bağlantı vardır.

Sürekli olarak ben diyen, kendinden başka hiç kimseyi, hiçbir şeyi önemsemeyen, yalnızca çıkarlarını düşünen ve hayatını benzer yaklaşımlarla sürdürmeye çalışan kimseler narsisttir. Narsist bir kişi sürekli bir açlık içerisindedir.

Dış dünya ile kendi arasındaki ayrımı yapamayan bebekler gibi narsistler de kendinden başka hiçbir şeyin gerçekliği ya da önemi yoktur. Her şey kendileriyle ilgilidir. Tek önemli ve gerçek olan şey bebeğin karnının doyurulmasıdır. Yani ben düşüncesinin yanı sıra bir de dış dünya gerçekliğinin olduğu kabul edilir ama yine de ortada bir kendine tapma durumu söz konusudur. Freud, bu durumu birincil narsisizm olarak tanımlamıştır. İkincil narsisizm ise diğerinden biraz daha az narsistik davranmak demektir. Freud’un görüşüne göre herkes biraz narsisttir ve narsisizm makul seviyede olduğu sürece bu durumun sakıncası yoktur.

Başkalarına duyulan sevgi ve anlayış birbirinden ayrı tutulamaz. Kendime duyduğum sevgi, başkalarına duyduğum sevgiye koparılmayacak kadar sağlam kaynamıştır. Yalnızca başkaları değil, biz kendimiz de duygu ve davranışlarımızın nesnesiyizdir. Başkalarına karşı takındığımız tavırla kendimize karşı olan tutumumuz çelişmez. Aksine temelde birbirine bağlıdır.

Kişinin kendi yaşamını, mutluluğunu, gelişmesini, özgürlüğünü olumlamasının kökleri onun sevebilme yetisine bağlıdır ya da ilgi, sorumluluk ve bilgisine dayanır. Eğer kişi üretken bir biçimde sevebiliyorsa, kendini de seviyor demektir. Sadece başkalarını seviyorsa, hiç sevmiyor demektir. Bencil bir kişi sadece kendisiyle ilgilidir. Herkesin kendine göre olmasını ister, vermekten hiç tat almaz sadece almayı sever. Dış dünyaya kendisinden başka ne alabileceği noktasından bakar, başkalarının ihtiyaçlarına karşı ilgisiz, onların onur ve bütünlüklerine karşı saygısızdır. Kendinden başka hiç kimseyi görmez. Her şeyi ve herkesi kendine sağlayacağı yarar açısından yargılar, öz olarak sevebilme yeteneğinden yoksundur.

Ünlü filozof Kierkegaard bununla ilgili güzel bir söz söylemiştir:

“Şayet birey kendini sevmeyi öğrenmeyi beceremezse, komşusunu sevmeyi de öğrenemez. Kendini doğru biçimde sevmek ve bir dost için sevgi beslemek tamamıyla örtüşen konulardır, hatta temelde aynı şeydir. Kural şudur: Komşunu severken kendini seveceksin çünkü ona değer verirken aslında kendine değer verdiğini bileceksin."

Fromm'a göre bencillik ve kendini sevme aynı olmadığı gibi aslında tamamen zıt şeylerdir. İç dünyasında değersiz olduğunu hisseden insan, kendini yüceltmek ihtiyacında olan insandır. Kendini seven insan ise dostuna karşı nazik ve cömert olmak için gereken temele sahiptir. Freud, bencil kişinin sevgiyi başkalarından alıp kendine yönlendirdiği için narsist olduğunu söylemiştir. Bencil kişilerin başkalarını sevemedikleri bir gerçektir. Fakat kendilerini de sevme yetisinden yoksundurlar.

Kişinin kendini sevmesi üzerine ortaya atılan birçok düşünce vardır. Bu sözlerden birisi de Meister Eckhart’ın sözüdür. Eckhart bu sözüyle kendini sevme konusunu tamamen özetlemektedir:

“Eğer kendinizi severseniz, başkalarını da kendiniz kadar seversiniz. Bir başkasını kendinizi sevdiğinizden daha az seviyorsanız, kendinizi sevmekte gerçek bir başarı sağlayamazsınız. Fakat kendiniz de dahil herkesi bir severseniz, onları tek bir kişi gibi seversiniz, bu kişi hem Tanrı hem insandır. Böylece, kendini ve diğerlerini aynı şekilde seven kişi yüce ve dürüst bir kişidir.” Bizler, kendi kendimizi sevmenin neyi ifade edebileceğini yeterince biliyor muyuz?

Erich, Fromm (2020). Sevme Sanatı-Bir Eylem Olarak Sevmek. İstanbul: Say Yayınları.

Rollo May. (1997). Kendini Arayan İnsan. İstanbul: Kuraldışı Yayıncılık.